Burn-out en depressie

Waarom een artikel hierover? Overspannen, burn-out, depressie, stress; dit soort termen kom je nogal eens tegen in ’t nieuws. Toch rust er anno 2015 nog steeds een taboe op depressie en burn-out; we hebben liever een gebroken been. Terwijl het zo velen van ons overkomt. Burn-out en depressie zijn extreme vormen van overspannenheid en deze benamingen worden vaak door elkaar gebruikt. Wat zijn nu de verschillen en overeenkomsten tussen een depressie en een burn-out? Hoe kun je ze herkennen en hoe kom je er vanaf?

Wat gebeurt er als alles normaal loopt?
Een voorbeeld van een situatie die naar wens verloopt. Stel je hebt een bepaald doel voor ogen: promotie maken. Dit doel zet aan tot actie: je gaat hard werken om dit te bereiken. Je levert de nodige inspanning en je bereikt uiteindelijk dit doel; je maakt daadwerkelijk promotie! Dit geeft je weer nieuwe energie en je bent superblij. Met het behalen van dit doel wordt er tevens voldaan aan voor jou belangrijke waardes, die hiermee samenhangen en belangrijk voor je zijn. Een persoonlijke waarde is dat wat jij belangrijk vindt, waar het jou om gaat! In dit geval kun je bijv. denken aan waardes als: aanzien, erkenning en waardering.

Wat als er sprake is van overspannenheid?
De extra inspanning die je levert om je doel te bereiken, kan als dit te lang duurt leiden tot overspannenheid. Overspannenheid is de fase voorafgaand aan een depressie en een burn-out. Er is sprake van mentale, emotionele en lichamelijke overbelasting. Je kunt dit merken doordat je moeite hebt met het opnemen van informatie, je piekert of maalt veel en dit vreet energie, met als gevolg dat de emotie ons kan “bezetten”.

Vanuit deze overspannenheid kun je toch je doelen behalen, die geven je dan weer energie en er komt weer ruimte voor ontspanning en rust. Een voorbeeld: er is je een promotie beloofd door je leidinggevende, die je jaar na jaar maar niet krijgt en je raakt overspannen. Op het moment dat deze bevordering bij een nieuwe leidinggevende alsnog wordt toegekend, bereik je alsnog je doel. Eindelijk wordt je gewaardeerd voor al het werk dat je verricht. Er komt weer ruimte om adem te halen, te ontspannen.

Als de overspannenheid nu overgaat in angst en/of je hebt geen grip meer op je gedachtes of de situatie, dan kan het voorkomen dat je overspannenheid overgaat in een depressie of burn-out.

Depressie
Wat is dat eigenlijk een depressie? Bij een depressie is er vaak sprake van uitdoving. Iets dooft uit als een kaars of lucifer.…je voelt je leeg en uitgehold. Er is dan sprake van een wanverhouding tussen investering en resultaat. Je blijft almaar investeren in iets (bijv. hard werken voor een promotie), doch het levert je niets op, sterker nog: het kost alleen maar energie. Je voelt je verdrietig: “Ik wil zo graag, maar het lukt me maar niet!” In het voorbeeld van de promotie worden voor jou belangrijke waardes als erkenning, waardering en status niet vervuld. Het voelt: waarde-loos! Hoe belangrijker iets voor je is, hoe heftiger het voelt als dat doel steeds niet bereikt wordt. Als je je maar blijft richten op een doel wat niet haalbaar blijkt, dan wordt een depressie “gevoed” en houdt deze aan.

Oplossing depressie
Waar ligt nu de oplossing bij een depressie? Het helpt om je focus te verleggen. Om weer nieuwe haalbare doelen te stellen, die passen bij dàt wat jij belangrijk vindt, waar het jóu om gaat in het leven. Je kunt hierbij denken aan doelen die passen bij waardes als vrijheid, harmonie, humor, etc.
Het helpt om te leren de knop weer AAN te zetten. Je zelf als het ware omhoog te trekken en weer in beweging te komen, met voor ogen: nieuwe passende doelen!

Burn-Out
Bij een burn-out “ben je op”! Deze mensen gaan steeds door en door. Er is gejaagdheid. Er worden doelen bereikt, maar nooit is het goed genoeg. Dit zijn mensen die het “geniet moment” missen. Er zijn immers steeds weer nieuwe doelen die gehaald moeten worden. Vaak is er niet slechts 1 doel, maar een heel lijstje met doelen dat nagestreefd wordt. Het ene doel is bereikt en het volgende staat alweer klaar om aangepakt te worden óf de lat van het te behalen doel wordt wat hoger gelegd (perfectionisme). Bijvoorbeeld: je hebt promotie gehaald, maar wil eigenlijk direct nog hogerop, zonder eerst te genieten van de huidige promotie. Men heeft vaak het idee van alles “te moeten” vanuit zichzelf en hun omgeving: te moeten voldoen aan alle verwachtingen die er zijn. Je voelt je uitgeput! Het lichaam zegt soms letterlijk: “Ho stop!” Je wordt ziek en/of krijgt allerlei (vage) lichamelijke klachten.

Oplossing burn-out
Waar ligt nu de oplossing bij een burn-out? Je lichaam mag tot rust komen: de knop mag UIT. Dan gaat de burn-out lichamelijk gezien weg. Echter het “het gevoel van alles te moeten” is daarmee nog niet weg. Het helpt om te kijken naar de oorzaak van dit gevoel. Wat maakt dat je van alles moet van jezelf? Wat zeg je dan zoal tegen jezelf? Wat heb je nodig om te mogen “ont-moeten”?

Aan de buitenkant ziet een extreme vorm van een burn-out en een depressie er hetzelfde uit: je ligt “total loss” op de bank of in bed. Dat maakt het vaak zo lastig om te zien wat er écht aan de hand is. Weet dat het iedereen kan overkomen en weet dat je er ook vanaf kunt komen: zèlf of met hulp!

© Psychodidact, Heijen & Slaats
Tekst: Miranda Custers-Salmans