Hoe streng ben jij voor jezelf?

“Om privacy redenen zijn diverse gegevens dusdanig gewijzigd, zodat deze nooit tot iemand persoonlijk te herleiden zijn. Met groots mogelijk zorg samengesteld”.

Onrust en controle “Na een drukke tijd thuis, heb ik moeite om tot ontspanning te komen. Misschien een goede tijd voor wat begeleiding. Als ’t kan, zou ik graag binnenkort een afspraak willen maken.” Deze mail ontvang ik van Marijn. Als ze een week later de praktijkruimte binnenstapt, vertelt ze dat haar vader een ingewikkelde operatie achter de rug heeft. “Hij had een grote tumor in zijn hersenen. Het gaat nu gelukkig weer goed met hem, maar waar ik zo’n moeite mee heb, is dat mijn 8 broers en zussen de afgelopen periode hun eigen plan trokken en geen tijd hadden om samen te kijken waar pap behoefte aan had. Iedereen heeft een andere mening en ik voel me zo ontzettend verantwoordelijk voor alles. Ik wil dingen niet meer zo persoonlijk aantrekken. Ik wil niet meer zo twijfelen over mezelf en zo perfectionistisch zijn. Ik wil grenzen leren stellen”.

Marijn heeft last van een hoge ademhaling, stress, alsmaar hollen en rennen. Nu alles achter de rug is met haar vader, blijft de onrust van binnen. Ze heeft zelf al van alles gedaan om “er vanaf te komen” (hypnotherapie, slaappillen, etc.), dat helpt haar tijdelijk. Op de lange termijn biedt een en ander geen structurele oplossing. De teleurstelling en frustratie die blijft…. Man in de kuil Ze worstelt met een probleem en praat zich zelf als het ware alleen maar dieper in de put. We bespreken de beeldspraak van de man in de kuil. Stel je voor je zit in een kuil en je hebt een schop. “Iets doen is beter dan niets doen”, denken we vaak en je probeert jezelf daaruit te halen. De kuil staat voor de pijn, de angst en het verdriet die je ervaart en met alles wat je doet, daarmee graaf je jezelf als het ware nog dieper in. Je doet van alles, maar het heeft niet gewerkt tot nu toe. Wellicht ga je daardoor nog harder werken, waardoor het thema groter en groter wordt. Mensen hopen vaak in therapie een nog grotere schop te krijgen (oftewel: manieren om nog harder te kunnen vechten). Maar misschien is het wel de schop die je in de kuil houdt?! Misschien is het wel zaak om eerst eens te stoppen met graven voordat er iets anders geprobeerd wordt. Hoe streng ben je voor jezelf? We onderzoeken hoe streng Marijn voor zichzelf is. Welke regels hanteert ze? Deze regels kunnen gaan over je gedrag (bijv.: ik moet het goed doen) of over wat je denkt (bijv.: ik mag geen negatieve gedachtes hebben). Het woordje “moeten” laat bijv. zien dat regels streng zijn. Dit maakt dat er maar weinig ruimte is voor momenten waarop je even niet aan je eigen regels voldoet. “Oh, maar dan weet ik meteen al een aantal regels die ík heb!” zegt Marijn. “Ik moet het huis schoon houden en alles netjes opruimen. Ik moet aan de verwachtingen van anderen voldoen. Ik moet accepteren dat anderen anders zijn. Ik moet aardig en leuk zijn. Ik mag niets geks zeggen en ga zo maar door! En dan ben ik soms zo moe van alles. Heb ik zó mijn best gedaan om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen en dan werkt de rest gewoon niet mee!”

Functie van regels De functie van al die regels is controle / voorspelbaarheid. Je wilt in feite jezelf en je omgeving veilig maken door duidelijke regels te stellen. Je zult zien dat je omgeving zich niet altijd houdt aan jouw regels en zelf zal ’t je ook niet altijd lukken. Iedere keer als een regel wordt overtreden, voel je je rot. Hoe vaker je regels hanteert, hoe strenger ze vaak worden. Hoe herkenbaar is dat voor jou? De hongerige tijger Stel je voor je vindt op een ochtend op je stoep een schattig, hongerig miauwend tijgerjong. Je voert hem. Dit doe je elke dag en iedere dag wordt de tijger ietsjes groter. Uiteindelijk verandert het schattige tijgertje in een groot agressief beest en wordt je slaaf van dit beest, omdat je weet dat het je aan stukken zal scheuren als het niet krijgt wat het wilt. Ter vergelijking: elke keer als je probeert om je gedachten of gevoelens te controleren, ben je eigenlijk bezig om ’t tijgertje te voeren. Het wordt sterker en krijgt meer en meer controle over je leven en…….: heb je eigenlijk wel controle? Regelboekje Als huiswerk geef ik Marijn een klein notitieblokje mee. Marijn mag een week lang alle regels opschrijven die ze voor zichzelf of anderen heeft (denk aan: ik moet of ik mag niet…). Als een politieman die bekeuringen uitschrijft. Je kunt dit overal toepassen door bijvoorbeeld op een feestje tussendoor even te noteren: “ik moet me niet zo aanstellen” of “ik mag niet alleen in een hoekje komen te staan”. Marijn mag het “regelboekje” overal mee naar toe nemen. Iedere situatie kent namelijk vaak weer andersoortige regels. En: elk van ons kent regels. Het kost misschien moeite om ze een keer te noteren op papier, maar die moeite neem je jezelf nu ook al door als het ware de regels telkens weer je gedachten te laten passeren. Ik vertel Marijn dat ze op dit moment geen regels hoeft los te laten. Ze hoeft alleen maar te ervaren dat de regels niet van haar zijn, maar van het regelboekje en het boekje is van haar.

Tekst: Miranda Custers-Salmans *Om privacy redenen zijn de namen en andere gegevens uit dit artikel gefingeerd.